Vào Ngày Đô thị Thế giới cuối tháng 10 năm 2025, UNESCO đưa Thành phố Hồ Chí Minh vào Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo ở hạng mục điện ảnh, và thành phố trở thành cái tên đầu tiên của Đông Nam Á mang danh hiệu này. Danh hiệu ấy đặt lên một thị trường vốn đã có sẵn những con số. Theo số liệu thành phố được báo Sài Gòn Giải Phóng dẫn lại, ngành điện ảnh địa phương đạt khoảng 500 triệu USD doanh thu trong năm 2024, chiếm chừng 40% thị trường điện ảnh cả nước. Với giới sản xuất quốc tế, tổ hợp đó thay đổi bản chất của một câu hỏi cũ. Địa điểm quay phim tại TPHCM từng là một chi tiết khảo sát, được chốt muộn và chốt rẻ. Giờ nó đang trở thành một luận điểm thị trường, được chính quyền một thành phố công khai đưa ra.
Một danh hiệu có bảng cân đối phía sau
Hồ sơ gửi UNESCO không phải một tập gấp du lịch. Theo các số liệu trong hồ sơ được báo chí trong nước dẫn, 935 doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh của thành phố, trong đó hơn 100 công ty sản xuất làm việc thường xuyên, với khoảng 9.300 lao động. Ngành này đóng góp 0,43% tổng sản phẩm trên địa bàn, một tỷ trọng nhỏ về con số tuyệt đối nhưng đo đếm được, và đo đếm được chính là điều một hội đồng xét duyệt muốn thấy.
UNESCO mô tả Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm sản xuất và phát hành phim lớn nhất của cả nước.
Tầng chính sách phía trên thành phố cũng đang chuyển động cùng hướng. Một quyết định của Thủ tướng ban hành tháng 11 năm 2025 đặt mục tiêu đưa các ngành công nghiệp văn hóa lên khoảng 7% GDP vào năm 2030, trong đó điện ảnh và quảng cáo được nêu tên là những lĩnh vực ưu tiên. Bản thân danh hiệu được công bố trọng thể ngày 21 tháng 11 tại lễ khai mạc Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 24, tổ chức ở Dinh Độc Lập, giữa trung tâm Quận 1. Địa điểm ấy không phải ngẫu nhiên. Tòa nhà này tự thân đã là một trong những bối cảnh được ghi hình nhiều nhất cả nước, và thành phố hiểu rõ điều đó.
Địa điểm quay phim tại TPHCM thực sự tập trung ở đâu
Gạt phần nghi lễ sang một bên, kho bối cảnh của thành phố xếp thành vài khu vực mà nhà sản xuất có thể định giá.
Quận 1 là lõi di sản. Chợ Bến Thành, Nhà hát Thành phố, các công trình hành chính thời thuộc địa và những đường mái phía trên chúng nằm gọn trong một ô lưới nhỏ, đi bộ được. Xét theo ngôn ngữ sản xuất, thứ quận này bán ra là độ tương phản trên mỗi cây số vuông: một mặt tiền thuộc địa Pháp, một tòa tháp kính và một khu chợ đang buôn bán có thể xuất hiện trong cùng một lần dời điểm máy. Mật độ ấy nén lịch quay lại, và lịch quay được nén là một dòng trong bảng ngân sách.
Chợ Lớn, với tâm là Quận 5, là loại tài sản ngược lại. Đây là một trong những khu phố người Hoa liên tục lâu đời nhất Đông Nam Á, một lớp đô thị gồm nhà phố, hội quán và những con đường giữ nguyên chất thời gian chưa từng bị cắt ngang. Bộ phận thiết kế bối cảnh gọi những khu như vậy là dựng sẵn. Kế toán đoàn phim gọi đó là khoản tiết kiệm.
Thủ Đức, thành phố phía Đông được thành lập năm 2021, cung cấp thứ mà lõi cũ không có: bề mặt đương đại, các khu đại học, hạ tầng mới và không gian để kiểm soát giao thông. Còn dọc sông Sài Gòn, thành phố đã phát tín hiệu cho thập kỷ tới. Trong các cam kết với mạng lưới UNESCO, chính quyền đô thị phác thảo một công viên sáng tạo ven sông cùng đầu tư vào phim trường, các trung tâm hậu kỳ và nền tảng phát hành phim số, theo tường thuật của báo chí trong nước.
Cách đọc sòng phẳng là: tấm bản đồ này là một kho hiện vật, chưa phải một lời hứa. Các khu vực có thật và đang vận hành ngay hôm nay. Phần hạ tầng gắn chúng thành một đề nghị sản xuất tầm khu vực thì vẫn nằm trên giấy.
Cửa vào được định giá theo khu vực, không theo từng thành phố
Không quyết định chọn bối cảnh nào ở Đông Nam Á được đưa ra chỉ dựa trên một thành phố. Thái Lan nâng mức hoàn tiền sản xuất phim lên tối đa 30% từ tháng 1 năm 2025 và bỏ trần chi trả, và Văn phòng Điện ảnh Thái Lan đếm được 491 đoàn phim nước ngoài vào nước này trong năm 2024, chi tiêu 6,58 tỷ baht. Ưu đãi của Malaysia cộng dồn lên mức hiệu dụng 30 tới 35% trên chi phí đủ điều kiện, theo báo chí ngành viết về chương trình FIMI.
Việt Nam không có chương trình hoàn tiền quốc gia tương đương. Sức hút của nó mang tính cấu trúc: mặt bằng chi phí tổng thể thấp hơn, một kho bối cảnh đô thị hiếm có về biên độ, và giờ là một định hướng chính sách có con dấu UNESCO. Đoàn phim nước ngoài vẫn phải đi qua một kiến trúc cấp phép vận hành theo tuyến bộ ngành và thời gian chờ, quy trình đã được mô tả chi tiết trong bài hướng dẫn giấy phép quay phim năm 2026 tại TPHCM, và quy trình đó vẫn là ràng buộc kế hoạch được nhắc tới nhiều nhất.
Dòng vốn thì tự nó chỉ hướng. Chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh báo cáo 8,37 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài đăng ký trong năm 2025, tăng 24,2% so với cùng kỳ, với Singapore là nguồn lớn nhất. Cơ cấu dòng vốn ấy đang xoay về các lĩnh vực tri thức và sáng tạo, điều mở rộng nhóm thương hiệu đặt hàng sản xuất video ngay trong thành phố thay vì mang ê kíp từ nơi khác tới.
Tấm bản đồ này nói gì với người mua
Phía cầu vẫn tiếp tục lớn lên trên nền địa lý đó. Các nhà dự báo của Dentsu đặt chi tiêu quảng cáo toàn cầu vượt mốc 1.000 tỷ USD trong năm 2026, và cùng bản dự báo ấy cho video trực tuyến tăng 11,5% mỗi năm, gần gấp đôi nhịp của toàn thị trường quảng cáo. Mỗi năm lượng video được đặt hàng nhiều hơn, và một phần ngày càng lớn được quay ở những thành phố có thể ôm trọn một đề bài từ bối cảnh tới bản dựng hoàn chỉnh mà không phải xuất khẩu phần việc nào.
Đó là điểm kho bối cảnh gặp chính ngành công nghiệp địa phương mà hồ sơ UNESCO đã đếm. Những studio như Hoang Films, một công ty sản xuất phim tại Sài Gòn với hơn năm mươi dự án trong khoảng ba năm, dựng tác phẩm thương mại trực tiếp trên tấm bản đồ này. Phim quảng cáo StressMama Flying Jacket mà studio thực hiện cho agency Adigart được xây dựng đúng trên lớp phố xá vừa mô tả, những khối nhà cũ và năng lượng giao thông mà không phim trường nào tái tạo được với bất kỳ giá nào. Với các nhãn hàng so sánh nhiều địa chỉ trong khu vực, một studio sản xuất video tại TPHCM làm việc thường trú giữa kho bối cảnh ấy là một biến số chi phí, không chỉ là một lựa chọn thẩm mỹ.
Một danh hiệu của UNESCO không tự đổ bê tông. Công viên sáng tạo, phim trường và các trung tâm hậu kỳ có về đúng hẹn hay không sẽ quyết định danh hiệu này chuyển hóa được bao xa thành ngày quay thực tế. Nhưng điều tấm nhãn ấy xác nhận thì đơn giản hơn: bối cảnh đã có sẵn, một ngành công nghiệp đo đếm được đang làm việc giữa những bối cảnh đó, và thành phố vừa tuyên bố, công khai và bằng văn bản, rằng họ có ý định giữ cả hai.
